Từ kinh xáng Xà No nhìn lại sự phát triển hệ thống thủy lợi của Miền Hậu Giang

Chỉ đạo công tác chuẩn bị hội thảo “Kinh xáng Xà No – con đường lúa gạo Miền Hậu Giang” ông Trịnh Quang Hưng – Phó chủ tịch UBND tỉnh, trưởng ban tổ chức Festival lúa gạo Việt Nam lần thứ nhất khẳng định: Hội thảo phải làm sáng tỏ về khu vực địa lý miền Hậu Giang cũng như khẳng định vị thế, tầm quan trọng của kinh xáng Xà No, nổi bật với quá trình tạo nên “Con đường lúa gạo Miền Hậu Giang”.

TỪ KINH XÁNG XÀ NO
NHÌN LẠI SỰ PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG THỦY LỢI
CỦA MIỀN HẬU GIANG

Từ đầu thế kỷ thứ XX, kinh xáng Xà No được xem là một trong những con kinh đầu tiên đào bằng xáng. Từ Kinh xáng Xà No hình thành một hệ thống giao thông thủy huyết mạch vùng miền Tây, nối liền sông Hậu phía Cần Thơ đến Rạch Giá, rổi thông ra Biển Tây. Trên 100 năm qua, sau khi hoàn thành kinh xáng Xà No, hệ thống thủy lợi ở miền Hậu Giang được tiếp tục mở rộng dần làm nhằm thay đổi diện mạo nông nghiệp và cuộc sống của cư dân trong khu vực.

Hình 1 : Chiếc xáng này đã từng thực hiện đào kinh Xà No.
Nguồn : GGI. Dragages du Cochinchine : Canal Rachgia-Hatien (1930) p. 29

Tham luận của tiến sĩ Lê Anh Tuấn - Khoa Môi trường và Tài nguyên Thiên nhiên, trường Đại học Cần Thơ bên cạnh khẳng định giá trị hình thành con kinh này còn có các nội dung: Sự hình thành về tự nhiên và xã hội vùng ĐBSCL; Lược sử hệ thống thủy lợi vùng ĐBSCL; Nhìn lại sự phát triển thủy lợi miền Hậu Giang; Tương lai miền Hậu Giang – cơ hội và thách thức. Tham luận viết: Tiền nhân đã đổ nhiều máu, mồ hội và nước mắt để cho chúng ta có được miền đất quý báu này. Miền Hậu Giang trong tương lai vẫn phải mang trọng trách góp phần đảm bảo an ninh lương thực cho cả nước. Việt Nam vẫn là một quốc gia nông nghiệp cho dù xu thế phát triển công nghiệp và dịch vụ sẽ gia tăng. Công tác thủy lợi mà chủ yếu là khai thác và bảo vệ tài nguyên nước không bao giờ có điểm dừng.

Hình 2: Kinh xáng Xà no nối liền Sông Hậu ở Cần Thơ (đoạn Vàm xáng), đi qua miền Hậu Giang, đến Rạch Giá (Rạch Cái Tư – Sông Cái Lớn) thông ra Biển Tây.
Nguồn : GGI. Dragages du Cochinchine : Canal Rachgia-Hatien


Hình 3: Bản đồ phát triển thủy lợi vùng ĐBSCL
(Nguồn: SIWRP, 2005)

Theo tiến sĩ Lê Anh Tuấn, nhiều cơ hội và thách thức cho phát triển Miền Hậu Giang. Trong đó vai trò của đội ngũ quản lý tài nguyên nước ở các Viện nghiên cứu, trường Đại học, Chi cục thủy lợi, … đã thật sự trưởng thành, có khá nhiều kinh nghiệm từ nhiều bài học thực tế; Nhiều phát minh và tiến bộ khoa học kỹ thuật đã và đang tiếp tục hỗ trợ trong công tác quan trắc, mô phỏng dòng chảy, thiết kế, và thi công cơ giới; Việc mở rộng quan hệ quốc tế giúp cho việc chia xẻ tri thức, kinh nghiệm và nguồn vối cho việc phát triển thủy lợi và dự báo kiểm soát thiên tai.

 

Tuy nhiên, hiện tượng biến đổi khí hậu và nước biển dâng sẽ là thách thức lớn nhất cho việc phát triển nông nghiệp và quản lý tài nguyên nước ở miền Hậu Giang nói riêng và vùng ĐBSCL nói chung; Tình trạng gia tăng ô nhiễm nguồn nước, khai thác tận diệt tài nguyên (phá rừng, khai thác cát, tận diệt thủy sản, …) sẽ làm xấu đi nguồn nước; Các tác động tiêu cực bên ngoài như các nước thượng nguồn xây đập thủy điện, phát triển công nghiệp, dẫn nước qua lưu vực khác sẽ là một nguy cơ cho việc khai thác nguồn nước ở hạ nguồn và đội ngũ kỹ thuât nông nghiệp và thủy lợi kế cận chưa đáp ứng về số và chất lượng cũng đang là 1 thách thức vùng đất này phải đối mặt.

Tham luận khẳng định: Miền Hậu Giang được dự báo là sẽ tiếp tục phát triển dù có không ít khó khăn trong tương lai./.

Tuyết An.